Blended Worship

Jan van de Wolf is predikant en lid van de redactie van Woord & Dienst

Jan van de Wolf is predikant en lid van de redactie van Woord & Dienst

 

 

In steeds meer kerken kom je het tegen. Een kerkdienst waarin liederen uit verschillende bundels klinken: Liedboek, Taizé, Tussentijds, Evangelische Liedbundel, Iona en Opwekking. Deze integratie van liedstijlen wordt ook wel bricolageliturgie genoemd of ‘Blended Worship’. 

 

De benaming Blended Worship, waarvoor ook de term ‘verbindend vieren’ wordt gebruikt, is afkomstig van de Amerikaan Robbert E. Webber. Webber is een evnagelicaal die de liturgie van de traditionele kerken heeft ontdekt. Hij is wars van ‘worship wars; en pleit voor integratie van oude en nieuwe liturgische tradities. De liturgische muren beperken volgens hem het zicht op het lichaam van Christus. Webber stelt dat na de val van de Berlijnse muur in 1989 een nieuwe periode aanbrak. Er is een wereldwijde beweging op gang gekomen waarin mensen willen kennismaken met andere tradities en daardoor verrijkt willen worden. Christenen ‘lenen’ graag uit andere geloofstradities.

Een kerkdienst begon met het lied ‘Groot is uw trouw, o Heer’, opgenomen in de Evangelische Liedbundel. Na bemoediging en groet klink als opmaat voor het Gebed om ontferming ‘Neem mij aan zoals ik ben’, een lied uit Iona. Beide liederen zullen te vinden zijn in het nieuwe Liedboek.

 

Onderdompeling
Webber formuleert voor Blended Worship drie uitgangspunten:

  1. De basis van de Blended Worship ligt in de bijbelse en vroeg-christelijke traditie.
  2. Blended Worship put uit de bronnen van de gehele kerk.
  3. Blended Worship spant zich tot het uiterste in om relevant te zijn in de huidige tijd. Webber noemt dit: ‘A radical commitment to contemparary relevance’.

Voor Webber is een kerkdienst een ‘gebeuren’. In de liturgie wordt het verhaal van Gods reddend handelen neergezet; ‘Worship does God’s history’. De kerkgangers worden deelnemers in dit verhaal. De kerkdienst is dan ook geen programma van losse onderdelen, het gaat om de ‘flow’. Alle onderdelen van de liturgie hebben hun eigen plek in deze stroom. Het is een ‘event’ waarin het draait om de ontmoeting met God. En bij een ontmoeting is de hele mens betrokken. Niet alleen het hoofd maar ok het hart. Valt er ook wat  te zien, te voelen, te doen en te ruiken?

Geloof wordt doorgegeven door ‘onderdompelende participatie’.

Kerkgangers worden niet meer aangesproken door louter verstandelijke overwegingen. Het geloof wordt in onze tijd doorgegeven door ‘onderdompelende participatie’. Betrokkenheid en participatie zijn kenmerken van een liturgie die werkt. Webber: ‘Als in een kerkdienst Christus centraal staat – en het dus om een gebeurtenis draait – kan dit nooit statisch of louter verstandelijk zijn omdat hetgene dat gebeurt actuele en echte communicatie is van wat het leven, de dood en de opstanding van Christus ons brengt.’

 

Een voorganger vroeg in het begin van een dienst: Zoek iemand op die je niet zo goed kent en vertel aan elkaar wat  je zorgen zijn, en ook waar je dankbaar voor bent. Ongeveer vijf minuten waren de kerkgangers met elkaar in gesprek. Daarna was er een gebed, waarin de voorganger in algemene bewoordingen het genoemde voor God bracht.

 

Cultuurvariatie
De kerkdienst bekijkt Webber vanuit drie gezichtspunten; inhoud, stijl en structuur. De inhoud staat voor hem vast. Aan elke kerkdienst – uit welke traditie dan ook – ligt ook dezelfde structuur ten grondslag. Deze structuur kan weergegeven worden met de woorden: Voorbereiding, Woord, Ant-woord en Zending. In de voorbereiding treedt de gemeente Gods aanwezigheid binnen. Na het binnentreden komt God aan het woord; in schriftlezingen en verdkondiginig spreekt God. Daarna viert de gemeente het avondmaal en antwoordt zij God in de gebeden en de gaven. Bij de zendigng ontvangen de kerkgangers de zegen en worden ze uitgezonden om te dienen. De stijl is echter een cultureel gegeven en daarin kan naar hartenlust gevarieerd worden.

 

Tijdens een Pinksterdienst wreven de kerkgangers zich in de handen tijdens het lezen van Handelingen 2. Er klonk daardoor geluid als van wind en… men kreeg het er warm van.

 

Spannend
Blended Worship is veel meer dan het combineren van verschillende liedstijlen. En het gaat er ook niet om verschillende groepen mensen tevreden te stellen. Dan ben je alleen maar bezig om de ergernis te verdelen. Voor mij stelt Blended Worship vooral de vraag naar het wezen van de eredienst. Wat gebeurt er als wij op zondag samenkomen? Heb je dat helder, dan kun je van daaruit komen tot de invulling van de verschillende liturgische onderdelen – spelend met de stijl.
Blended Worship is een spannend gebeuren. Een lied uit de Opwekkingsbundel gezongen door een band en een lied van Sytze de Vries uit Tussentijds begeleid door een orgel vertegenwoordigen niet alleen verschillende muziekstijlen, maar dragen ook een totale andere geloofsbeleving in zich. Er spreekt vaak een heel ander Godsbeeld en mensbeeld uit.
Wat vraag je van de kerkgangers als ze met beide liedculturen in een dienst geconfronteerd worden? De ervaring leert dat een ‘middengroep’ een grote welwillendheid heeft naar de verschillende stijlen. Ze kunnen er vaak mee uit de voeten, zeker als ze merken dat een specifiek lied goed past bij een bepaald moment in de dienst. Wanneer bijvoorbeeld een meditatieve preek uitloopt op het zingen van een lied uit Taizé. Voor gemeenteleden met een uitgesproken voorkeur gaat dit niet op.

Elke Liturgische stijl heeft een eenzijdigheid

De Protestantse Gemeente van Zeewolde heeft daarom als beleid gekozen voor ‘veelkleurig vieren’. Reguliere diensten zijn veelkleurig, in die zin dat er uit verschillende bundels gezongen wordt. Oudere en nieuwere liturgische tradities worden doordacht gecombineerd, zoals een zorgvuldig bereide maaltijd met verschillende ingrediënten. Daarnaast zijn er diensten waarin één specifieke kleur het accent krijgt. Zo zijn er traditionele diensten waarin psalmen en vertrouwde gezangen klinken. Ook is er geregeld een dienst waarin gezongen wordt met een band en zijn er Taizévieringen. Daarnaast zijn er de zogenaamde ‘vrije diensten’. ‘Vrij’ staat dan voor: zoekend, poëtisch, open, bewegelijk. Er wordt in deze viereingen meer dan gewoonlijk overgelaten aan de verbeelding van de kerkgangers; ze zijn minder expliciet. Hierin passen nieuwe liederen die deze openheid ook in zich dragen.

 

“Ze zijn daar heel enthousiast over Blended Worship”

Volstromen
Waarom zouden wij ons wagen aan Blended Worship? Elke liturgische stijl heeft een eenzijdigheid. Gestileerde en poëtische teksten spreken tot de verbeelding, maar geven geen aanleiding om ‘uit je dak te gaan’, Opwekkingsliederen kunnen mensen letterlijk in beweging brengen, maar de tekst en de muziek hebben een korte omlooptijd. Door het beste van de verschillende liturgische stijlen te combineren kunnen kerkgangers in hun hele mens-zijn worden aangesproken. Door oude en nieuwe teksten, door liederen van dichtbij en ver weg, krijgen we meer zicht op het lichaam van Christus en is er sprake van ‘verbindend vieren’. Het liedboek uit 1973 was een bundel ‘uit één stuk’. Dat geldt niet voor het nieuwe Liedboek. Verschillende muziekstijlen zijn erin te vinden. Hopelijk zal dat ons uitdagen om liturgisch gezien minder eenkennig te worden. Zoals Paulus schrijft: ‘ Dan zult u met alle heiligen de lengte en de breedte, de hoogte en de diepte kunnen begrijpen, ja de liefde van Christus kennen die alle kennis te boven gaat, opdat u zult volstromen met Gods volkomendheid’ (Efeze 3:18).

Bron: Woord & Dienst, Jaargang 62, nummer 5, mei 2013

 

 

 


Reacties

Blended Worship — 2 reacties

  1. Leuk idee zo’n blended worship. Echter, als je dit legaal wil doen betaal je je bont en blauw. Of je koopt van iedere gebruikte bundel een voldoende aantal papieren exemplaren. Of, als je beamer of gedrukte liturgie gebruikt zul je licentiekosten moeten betalen, waarbij het nieuwe liedboek de hoofdprijs vraagt.
    Voor onze kleine gemeente (40-60 bezoekers) onbetaalbaar.

    • Het is een punt dat veel gemeentes bezig houdt.Ze willen graag projecteren voor een redelijke prijs en daarbij niet met een moeilijke regelgeving geconfronteerd worden.Het mooiste zou zijn als alle uitgevers van kerkliederen via één kanaal gaan leveren.Het lijkt me dat de ISK en BV Liedboek zich gaan herbezinnen over dit onderwerp.Voor een discussie over dit onderwerp wil ik graag verwijzen naar de Linkedingroep “Mijn Protestantse Kerk in Nederland“.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *