Samen een weg vinden in de kerkdienst

Verbindend Vieren Liederen hebben vaak diepe wortels in de ziel van een mens. Kom je aan een lied dat iemand van harte zingt, dan kom je vaak aan veel meer. De ouderen herkennen dat ongetwijfeld uit de discussies rond de invoering van het Liedboek voor de Kerken. En in latere tijden speelde het bij het zingen van Opwekkingsliederen in de diensten, waar bevlogen pleidooien tegenover krachtig verzet stonden. De PKN-predikant Klaas-Willem de Jong schreef samen met anderen een boekje over ‘verbindend vieren’. Daarin hoor je al dat De Jong niet uit is op oorlog over liederen en liturgie. Hij ziet net als Kees van Setten (auteur van één van de hoofdstukken in dit boek) mogelijkheden in het samenbrengen van verschillende muziekgenres binnen één liturgie. En dat op een manier dat het geen lappendeken wordt, waarin iedere kerkganger op zijn minst iets van eigen gading terugvindt, maar een samenhangende vertelling, waarbij de verschillende onderdelen elkaar versterken.

Zien
Het is aardig om in dit boek te merken dat een kerkdienst meer is dan een som van woord en lied. In het hoofdstuk ‘Schriftlezing anders’, geschreven door Andries Govaart, komt dat mooi naar voren. Bij een schriftlezing – hoe eenvoudig ook – is er niet alleen iets te horen, maar ook te zien. Verder hebben plaats en ruimte hun invloed. Dat wordt nog sterker als je iets van de lezing uitbeeldt of uitspeelt of van muzikale achtergrond voorziet. Visuele elementen (via de beamer) kunnen de lezing versterken. Ik vond het een boeiend hoofdstuk. Als het gaat om beamergebruik zit je bij de volle breedte van de dienst. Daarover vind je nuttige aanwijzingen in een ander hoofdstuk. De beamer geeft veel mogelijkheden als het gaat om beeld, filmfragmenten en YouTube. Toch is het statement ‘less is more’ ook hier nuttig. Het kan gauw te veel en te vol zijn, of te zakelijk. Dan leidt het eerder af dan dat het ondersteunt bij de boodschap. Maar tegelijk kan een beeld diep raken, anders dan met woorden!

Het Verhaal
De woorden ‘verhaal’ en ‘narratief’kom je veel tegen in dit boekje. Interessant is de vraag waarom hier een woordmetafoor in plaats van een beeldmetafoor wordt gebruikt (film). Maar goed, de bedoeling is duidelijk. De verschillende auteurs willen ermee aangeven dat de verkondiging van het Evangelie vraagt om lijn en samenhang, vaart en voortgang. Dat is op zichzelf niets nieuws. Een goede kerkdienst van vijftig jaar geleden had dat ook al. Maar het is verrijkend om met een typering als ‘verhaal’ naar een kerkdienst te kijken. In het boekje vind je verschillende voorbeelden. In een blokje van wetslezing, schuldbelijdenis, genadeverkondiging, stilte en lied zit al iets van een verhaal. Of je de tien geboden aan het begin van een dienst leest of aan het eind geeft andere accenten in het ‘verhaal’ van (dat onderdeel van) de dienst. De Jong gaat wel heel ver met het doorvertalen van deze metafoor richting ieder die een rol speelt in de kerkdienst als verteller en publiek. Volgens hem kan de gemeente en zelfs God op een gegeven moment ‘publiek’ zijn. Andere auteurs, zoals Van Setten (‘in de kerk is geen publiek’) en Govaart (‘wij zijn allen deelnemers, geen toeschouwers’) gaan gelukkig andere wegen. Onvruchtbaar dus om de ‘verhaalmetafoor’ zo door te trekken. Als het echter gaat om de dienst – met eerst de keuzes voor thematiek en lijn en daarna de stap om dat vorm te geven in woord, lied, muziek, drama en beeld – vind ik het wel heel boeiend. Daarin zoekt het boek naar verbinding. Ook in de zin dat er binnen de gemeente door meer handen aan gewerkt moet worden. Mooi, want dat is iets van de vele gaven van de Geest ten nutte van het samen gemeente-zijn. Als dat niet verbindend is!

Bron: Opbouw (juni 2013, Freddy Gerkema)

Klaas-Willem de Jong, red. (2013), Verbindend vieren, Spelen met vormen en stijlen in de eredienst. Boekencentrum, Zoetermeer, 156 pagina’s. € 14,90.

Andere reacties op het boek zijn te vinden op Theoblogie en de blog van Bert Altena.

 


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *