‘Tien woorden’ voor de eredienst

Calvin

Op de tiende verjaardag van het Calvin Institute of Christian Worship in 2007 zijn tien ‘Core Convictions’ geformuleerd voor een levende christelijke liturgie. Deze tien uitgangspunten zijn niet nieuw. Het zijn tijdloze waarheden die putten uit de Schrift en de rijke traditie van de eredienst. Vandaag de dag geldt voor elk van deze uitgangspunten dat zij theologisch van het grootste belang zijn, geworteld zijn in onze pastorale praktijk en cultureel onder druk staan. Het belang van deze tien uitgangspunten wordt nog wel eens overschaduwd door culturele trends buiten de kerk en onenigheid over stijl en organisatie van de eredienst binnen de kerk. Deze tien uitgangspunten zijn bedoeld om te helpen bij een zinvol gesprek over wat christelijke eredienst is en doet en wat niet.

De christelijke eredienst kan onmetelijk worden verrijkt door:
1 Een levend besef en begrip van de drie-enige God

’Ik vraag aan de Heer één ding, het enige wat ik verlang:
wonen in het huis van de Heer, alle dagen van mijn
leven, om de liefde van de Heer te aanschouwen, hem te
ontmoeten in zijn tempel’.
Psalm 27:4
’God, u bent mijn God, u zoek ik,
naar u smacht mijn ziel,
naar u hunkert mijn lichaam
in een dor en dorstig land, zonder water.’

Psalm 63:2

De eredienst geeft handen en voeten aan onze kennis en verbeelding over wie God is en wat God doet. De eredienst geeft ons een diep besef van de glorie, schoonheid en heiligheid van God. Alles in de eredienst kan worden begrepen vanuit het geloof in God de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Vernieuwing in de eredienst kan dus het beste vanuit dit geloof beginnen.

Vragen:

  • Welk beeld van God zetten we neer in onze diensten, bewust of onbewust?
  • Op welke momenten zien we iets van de glorie en schoonheid van God?
  • Op welke manier laat de kerk als plek van samenkomst iets zien van Gods heerlijkheid?
  • Hoe kunnen we in onze diensten meer aandacht geven aan Gods glorie? Meer stilte, meer uitbundigheid?
  • Welke barrières zijn er die ons belemmeren God te aanbidden?
  • Hoe kan ons beeld van God helpen om afgoderij te voorkomen?

2 Deelnemers aan de eredienst die volop, bewust en actief meedoen in de dienst en een gemeenschap vormen van alle generaties
Het voltallige volk verzamelde zich bij de waterpoort. Op het plein voor de Waterpoort las Ezra de mannen en vrouwen en iedereen die het kon begrijpen hardop uit het boek voor… allen luisterden aandachtig…Ezra prees de Heer, de grote God en heel het volk antwoordde: amen, amen, en hieven hun handen op, knielden en bogen
die voor de Heer. … de Levieten lazen voor en gaven uitleg…Toen ging iedereen eten en drinken. Ze deelden alles met elkaar en maakten er een groot en vrolijk feest
van. Ze hadden begrepen wat hun was verteld … Nehemia 8:1vv.
… jonge mannen en jonge vrouwen, oud en jong tezamen:
laten zij loven de naam van de Heer’

Psalm 148:12-13
Eredienst is niet alleen iets van de dominee en de organist. Het is iets wat iedereen in de kerk ’doet’, door het werk van de Heilige Geest. Als eredienst doorleefd wil zijn, moet iedereen meedoen.

Vragen:

  • Hoe verstaan gemeenteleden hun rol in de eredienst?
  • Wat kan hen helpen om volop, bewust en actief mee te doen?
  • Wat betekent meedoen t.o.v. het lekenambt?
  • Hoe kunnen we ons als gemeenteleden voorbereiden op de dienst?
  • Hoe kunnen gemeenteleden geheel betrokken raken in de voorbereidingen?
  • Welke belemmeringen zijn er om samen te vieren?
  • Hoe kunnen we de gemeenschap tussen de generaties bevorderen?
  • Welke drempels tussen de generaties liggen er in onze cultuur en traditie?

3 Diepe verbondenheid met de Schrift
’Laat Christus’ woorden in al hun rijkdom in u wonen; onderricht en vermaan elkaar in alle wijsheid, zing met heel uw hart psalmen en hymnen voor God en liederen
die de Geest u vol genade ingeeft’.

Kolossenzen 3:16
De Bijbel is de bron van onze kennis van God en onze kennis van de verlossing van de wereld door Christus. Daarom moet de Bijbel op belangrijke plekken in onze eredienst bewust gelezen, gezongen, gebeden, gedanst en gemusiceerd worden. Er moet geen afstand bestaan tussen de God die wij vieren en de God die wij leren. Onze eredienst moest de bijbel volgen en zich de bijbelse prediking aangaande eredienst eigen maken. De christelijke eredienst moet vooral onopgeefbaar verbonden zijn met haar aloude wortels in de psalmen.

Vragen:

  • Hoe essentieel zijn de lezingen van de Schrift en de uitleg ervan in onze eredienst?
  • Worden mensen daarin betrokken en meegenomen?
  • Kan de lezing beter voor het voetlicht worden gebracht? Kan muziek daarin ondersteunen?
  • Komt de Bijbel in zijn breedte aan de orde, in onze liederen, in onze preken en in onze lezingen?

4 Vieringen van doop en avondmaal, plechtig en blij, die het verlossende werk van Jezus Christus in de gehele schepping dienen en het geloof voeden en onderhouden door Gods Heilige Geest.
’Weet u niet dat wij die gedoopt zijn in Christus Jezus, zijn gedoopt in zijn dood? We zijn door de doop in zijn dood met hem begraven om, zoals Christus door de
macht van de Vader uit de dood is opgewekt, een nieuw leven te leiden. Als wij delen in zijn dood, zullen wij ook delen in zijn opstanding.’ Romeinen 6:3-5
’Maakt de beker waarvoor wij God loven en danken ons niet één met het bloed van Christus? Maakt het brood dat wij breken ons niet één met het lichaam van Christus? Omdat het één brood is zijn wij, hoewel met velen, één lichaam, want wij hebben allen deel aan dat ene brood.’

1 Korintiërs 10:16-17
De doop en de maaltijd van de Heer zijn opmerkelijke geschenken – tastbare en lichamelijke tekenen van Gods liefde. Gehoorzamen aan de Bijbelse opdracht om hieraan mee te doen geeft vreugde en leven, vooral als wij zien hoe wijds de betekenis hiervan is. Doop is tegelijk wassen, verdrinken en teken van opnieuw geboren worden. De maaltijd van de Heer is tegelijk een maaltijd van gedachtenis en hoop, een teken van liefde voor God en elkaar, en een gelegenheid om geestelijk gevoed te worden en uitgedaagd te worden.

5 Evenwichtige benadering van onze cultuur
’U moet uzelf niet aanpassen aan deze wereld, maar veranderen door uw gezindheid te vernieuwen…’ Romeinen 12:2
U bent het zout der aarde…’

Matteüs 5:13
’En ze zetten een nieuw lied in: ’U verdient het om de boekrol te ontvangen en zijn zegels te verbreken. Want u bent geslacht en met uw bloed hebt u voor God mensen
gekocht uit alle landen en volken, van elke stam en taal. U hebt voor onze God uit hen een koninkrijk gevormd en hen tot priesters gemaakt. Zij zullen als koningen heersen op aarde.”

Openbaring 5:9
De eredienst is

  • contextueel (passend in onze cultuur, traditie en omgeving’;
  • transcultureel (overstijgt cultuur; bepaalde elementen vinden we in alle culturen terug: gebed, Bijbellezing, lied, prediking, avondmaal en doop);
  • crosscultureel (legt verbindingen tussen culturen; we zingen liederen vanuit de geschiedenis en vanuit de wereld om ons heen.’
  • contracultureel (tegen de cultuur; de kerk is ook profetisch, laat een tegengeluid horen, een andere mogelijkheid zien, tegen de afgoden van de tijd).

* (Meer over de verhouding tussen liturgie en cultuur in de Verklaring van Nairobi van de Lutherse Wereldfederatie)

Vragen:

  • Bekijk je eredienst eens vanuit cultureel perspectief
  • Wat is in onze gemeente hierin sterk en zwak?
  • Hoe kunnen we daarin groeien?

6 Gerichte creativiteit in de schone kunsten
Mozes zei tegen de Israëlieten: de Heer heeft zijn keuze laten vallen op Besaleël … Hij heeft hem uitzonderlijke talenten geschonken, wijsheid, vakmanschap en inzicht op allerlei gebeid: hij kan ontwerpen maken en ze uitvoeren in goud, zilver, koper en brons, hij kan stenen snijden en zetten en houd bewerken en hij beheerst ook allerlei vaardigheden om ontwerpen uit te voeren. …Ze beheersen de technieken en maken zelf de ontwerpen’.
Exodus 35:30-35
De eredienst wordt verrijkt door allerlei vormen van creativiteit, niet als doel in zichzelf, maar gericht op de eredienst als dienst aan God, priesterlijk en profetisch.

Vragen:

  • Op welke manier hebben de kunsten, heeft creativiteit een plaats in onze eredienst?
  • Hoe kunnen wij gebruik maken van een beeldcultuur zonder deze te vereren?
  • Hoe kunnen we de creativiteit die er is inzetten?

7 Samenwerking met de verschillende groepen en bedieningen in de gemeente
’Een lichaam is een eenheid die uit vele delen bestaat; ondanks hun veelheid vormen al die ’delen samen één lichaam. Zo is het ook met het lichaam van Christus’.
1 Korintiërs 12:12
De verschillende groepen uit de gemeente kunnen hun inbreng hebben: pastoraat, diaconaat, jeugdwerk, zending, etc.

Vragen:

  • Hoe kan de volle breedte van de gemeente aan bod komen, zodat de eredienst verbonden is met het leven van de gemeente?
  • Hoe kunnen we omgekeerd ook al die terreinen ere-dienst laten zijn?

8 Gastvrijheid
’Bekommer u om de noden van de heiligen en wees gastvrij’.
Romeinen 12:13
Een kernkwaliteit van eredienst is dat hij grenzen doorbreekt om samen te vieren, ook met gehandicapten, allochtonen, zoekers en vinders enz.

Vragen:

  • Hoe is het gesteld met de gastvrijheid in onze diensten?
  • Hoe kan het beter?

9 Doelgerichte verbinding tussen de eredienst en het leven
Broeders en zusters, met een beroep op Gods barmhartigheden vraag ik u om uzelf als levend, heilig en God welgevallig offer in zijn dienst te stellen, want dat is de ware eredienst voor u’.
Romeinen 12:1
De eredienst staat niet los van ons dagelijks leven. Er zijn voortdurende verbindingen, zodat de eredienst op zondagmorgen het dagelijks leven van de
gemeente weerspiegelt én vormt/ richting geeft, bijvoorbeeld in het doen van gerechtigheid, zorg voor de schepping, bouwen aan onze relaties en vele andere terreinen.

Vraag:

  • Hoe ligt de verbinding tussen de eredienst en ons dagelijks leven op dit moment?

10 Samenwerking in de voorbereiding en evaluatie van de dienst
’Zorg voor uzelf en voor de hele kudde waarover de Heilige Geest u als herder heeft aangesteld; u bent de opzieners van Gods gemeente, die hij verworven heeft door het bloed van zijn eigen Zoon’.
Handelingen 20:28
Leiderschap in de eredienst betekent samenwerken in een team. Samenwerken maakt dat eredienst een zaak van de gemeente wordt.

Vragen:

  • In hoeverre is de voorbereiding van de dienst een gezamenlijke inspanning?
  • In hoeverre evalueren we de diensten gezamenlijk?
  • Hoe zouden we daarin kunnen groeien?

Disclaimer
Deze tien woorden zijn niet alleen op onze culturele context van toepassing. Ze zijn voor Korea even relevant als voor Kenia. Het gaat om vragen die van toepassing zijn op eredienst in welke vorm dan ook. Het zijn ook theologische vragen. Ze hebben niet alleen met geschiedenis of esthetiek te maken, maar ook met het overdenken van het wonder van het evangelie dat christenen verkondigen. Als je op lange termijn de eredienst wilt vernieuwen, zal langer bidden, vromer preken of een mooiere beamerpresentatie niet volstaan. Het kan alleen beginnen in het evangelie. Christelijke eredienst is het sterkst als hij in zijn geheel en zelfbewust verbonden is aan de persoon en het werk van Jezus Christus en de kracht van de Heilige Geest

John D. Witvliet


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *