Zonder zingen de kerk uit…

Het jaar 2020 zal voor velen de geschiedenis in gaan als een bijzonder jaar. Door het coronavirus is het leven voor velen aardig over hoop gehaald. Thuiswerken, virtueel vergaderen, anderhalve meter afstand houden, mondkapjes op, vakanties afgezegd… Ook in de kerk ontkomen we niet aan de maatregelen, wat de nodige impact heeft op de diensten. Hoe kunnen we nog creatief omgaan met de dienst, zeker als zingen afgeraden wordt?

Waarom is muziek zo belangrijk? 

Zo lang als God bestaat, wordt er voor hem gezongen. Al in de Joodse eredienst in de tempel werden Psalmen gezongen. Die Psalmen worden in veel kerken nog steeds gezongen, een prachtige manier om die verbondenheid zo te hebben. Die verbondenheid is niet alleen in tijd, maar ook in ruimte: zowel in het gebouw zelf als wereldwijd worden op hetzelfde moment liederen gezongen (verdeeld over alle tijdzones). Zingen is bij uitstek een element waar de hele gemeente bij betrokken is, wat het belang nog eens benadrukt. 

Kan het dan zonder zingen? 

Tot maart 2020 kon ik me geen eredienst zonder zang voorstellen. Kunnen we zonder? Er is in ieder geval geen regel die zingen afdwingt. Paulus roept ons weliswaar een aantal keer op om te zingen (Ef. 5:19, Kol. 3:16), maar maakt er geen verplichting van. In landen waar christenen hevig vervolgd worden en diensten in het geheim gehouden worden, is zingen niet altijd een optie. 

Zingen laat zich niet afdwingen of verbieden. De overheid kan zingen in de eredienst niet verbieden vanwege de grondwet. Toch houden veel kerken zich wel aan de allerlei coronamaatregelen en zijn er op vrijwillige basis afspraken gemaakt.  

Toch zijn er ook kerken die zich weinig aantrekken van dergelijke afspraken.  In Nederland leidde dat tot ophef rondom een geloofsgemeenschap in Staphorst. In de Verenigde Staten zijn “twaalf doden en ruim tweehonderd besmettingen zijn tot bijeenkomsten in deze kerk te herleiden.” Schreef ND onlangs. Als ik heel eerlijk ben: dat zou ik niet op mijn geweten willen hebben. 

Langzaam opbouwen 

In mijn gemeente, een evangelische gemeente in ‘s-Hertogenbosch, volgen we de richtlijnen, we hebben zelfs een heuse coronacommissie. In de eerste periode hebben we geen diensten gehouden. Vooraf worden diensten opgenomen en via een besloten YouTube kanaal gedeeld. Toen de maatregelen werden versoepeld, begonnen we met diensten voor een beperkte groep mensen volgens een bepaald rooster. In de diensten wordt het YouTube filmpje afgespeeld, zodat iedereen dezelfde dienst kan volgen. Inmiddels zijn we bezig om livestreaming mogelijk te maken. 

Al die tijd hebben we maar één keer een dienst gehad waarbij gezongen werd: dit was tijdens de startzondag na de zomervakantie op een buitenlocatie in een open tent. Ik speelde zelf weer mee op elektrisch gitaar en dat was toch wel erg fijn om te doen. 

Een aantal muzikanten kon niet stilzitten en komt, met in achtneming van maatregelen, bij elkaar in de kerk om muziek te maken. Dat was voor mij als coördinator een signaal om toch te kijken wat er mogelijk was. Een paar weken voor de lockdown in december zijn in overleg met de coronacommissie zijn er afspraken gemaakt om met enige regelmaat weer te gaan zingen. Althans: de muziekgroep. De gemeenteleden mogen nog niet meezingen. De tweede lockdown gooit weliswaar wat roet in het eten, er is besloten dat we tot 19 januari geen fysieke diensten houden. Doordat we binnenkort ook kunnen gaan livestreamen kan de muziek waarschijnlijk toch doorgaan. In een lege zaal, maar toch… 

Beperkte creativiteit 

Ik vond en vind het lastig om creatief om te gaan met de maatregelen. De manier waarop je de dienst gewend bent vorm te geven is opeens niet meer mogelijk. In de eerste instantie hebben we dit in onze gemeente eenvoudig opgelost door in het YouTube filmpje een aantal liederen op te nemen. Heel creatief zou ik het niet noemen, pragmatisch is het wel. 

Nu we een stapje verder gaan, lenen we toch ook bij de oude praktijk: een band die een aantal liederen zingt. Maar toch is het anders: er mag niet meegezongen worden en we zingen een beperkt aantal liederen. Als het even kan ook minder bekende liederen, zodat mensen niet per ongeluk spontaan beginnen mee te zingen. Meteen een mooie gelegenheid om ook nieuwe liederen aan te leren. 

We hebben getwijfeld of we tekst zouden projecteren, omdat dit de drempel om mee te zingen verlaagt. Uiteindelijk hebben we besloten het wel te doen, omdat we denken dat het belangrijk is de tekst te laten landen. Doordat je zelf niet meezingt heb je de rust om de tekst dieper op je in te laten werken. Iets wat, in elk geval bij mij, soms langs me heen gaat. 

We gaan ook kijken wat de toegevoegde waarde kan zijn van instrumentale nummers. Dit kan een mooie toevoeging van de dienst zijn en ook gezien worden als een vorm van aanbidding, maar dan zonder woorden. Zeker een onderwerp wat nog meer doordenking vraagt, daar hoop ik in een andere blog later op in te gaan. 

Zonder zingen de kerk uit. 

We zijn inmiddels bijna een jaar verder, en zoals het er nu uit ziet zullen we nog lange tijd met contactbeperkende maatregelen zitten. Er zullen, denk ik, ook dingen voorgoed veranderen, waardoor het oude normaal niet terugkeert. Net zoals thuiswerken – een of twee dagen – een blijvertje lijkt te worden voor werk waar dat mogelijk is, vermoed ik dat in veel kerken dat geldt voor de livestream. Dat is denk ik winst, mits het gezien wordt als aanvulling en niet als vervanging. Zo kunnen mensen die om wat voor reden dan ook de diensten beter meemaken dan alleen via geluid of een later terug te luisteren opname. En ik hoop dat we binnen afzienbaar tijd weer mét zingen de kerk uit kunnen! 

Marc Volgers
2 januari 2021


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *